Waarom

Samengevat

Twee grote maatschappelijke vraagstukken vormen de aanleiding voor de Woontransitie Hackathon:
  1. Steeds meer mensen wonen tot op hoge leeftijd in hun eigen woning. Gelijkvloers wonen is een belangrijke bouwkundige voorwaarde om dat voor een brede groep mensen mogelijk te maken. Bestaande woningen zijn hier nu vaak te krap voor.
  2. Nederland ondergaat een energietransitie. Als onderdeel daarvan worden uiterlijk 2050 alle Nederlandse woningen afgesloten van aardgas. Voor veel standaard woningtypen zijn inmiddels Nul op de Meter renovatieoplossingen beschikbaar, die zorgen dat de woning evenveel duurzame energie opwekt als hij gebruikt. Een serre of aanbouw vormt voor deze oplossingen nu echter nog een grote barrière.

Langer Thuis Wonen

De overheid stuurt er op aan dat mensen langer thuis blijven wonen. Deels komt dat voort uit de wens om te besparen op zorgkosten, deels sluit dat ook aan op de tijdsgeest: mensen willen ook zo lang als kan thuis en zelfstandig blijven wonen.

Lang niet alle woningen zijn echter geschikt om in die behoefte te voorzien. Uit macroanalyses komt naar voren dat er een groeiend tekort is aan geschikte woningen voor ouderen. Het totale tekort tot 2021 wordt geschat op circa 370.000 woningen die moeten worden aangepast of bijgebouwd. Volgens de prognoses zal twee derde van deze opgave binnen de bestaande bouw moeten worden ingevuld. Dit zijn zogenaamde ‘zachte tekorten’. Dat wil zeggen: mensen kunnen vaak wel degelijk in een woning blijven wonen die niet goed geschikt is. Ze zullen dan echter veel vaker te maken krijgen met ongelukken en gebrek aan wooncomfort. In sommige gevallen kan het echt niet, bijvoorbeeld hoge drempels zijn een onneembare hindernis voor mensen die sterk afhankelijk zijn van een rollator.

Eén van de oplossingen om langer thuis te faciliteren is gelijkvloers wonen, waarbij ook de slaap- en badkamer op de begane grond geplaatst wordt. Door alle basisfuncties op de begane grond te plaatsen, hoeven de bewoners niet meer dagelijks de trap op en af. Veel bestaande woningen zijn te klein om die basisfuncties op de benedenverdieping te huisvesten. Door het plaatsen van een aanbouw wordt gelijkvloers wonen mogelijk gemaakt in kleine woningen.

In Nederland staan 1,1 miljoen eengezinswoningen waarvan het gebruiksoppervlak kleiner is dan 100 m2. Dit is 22% van het totale aantal eengezinswoningen . In veel van de plattelandsgebieden staan relatief veel kleine eengezinswoningen ten opzichte van het landelijke gemiddelde. In deze gebieden staan tegelijkertijd ook weinig appartementsgebouwen, terwijl doorverhuizen naar dergelijke woonvormen soms een oplossing kan zijn als het gaat om gelijkvloers wonen. In de stedelijke regio’s is dit vaak wel een optie.

Vergrijzing speelt bovendien in deze plattelandsgebieden een grotere rol. Juist hier wonen relatief veel 65+ers. Door krimp wordt dit effect alleen nog maar versterkt, omdat met name jonge mensen naar de steden verhuizen. De behoefte aan oplossingen die gelijkvloers wonen mogelijk maken is daarom groot.

Tegelijkertijd is die behoefte naar verwachting tijdelijk. De vergrijzingsgolf gaat ook weer voorbij. Daarom is onze visie dat een aanbouw aan de woning die gelijkvloers wonen mogelijk maakt, ook voor andere doeleinden ingezet moet kunnen worden. Welke familie wil geen grotere woonkamer? Welke zzp’er wil geen werkkamer aan huis? De aanbouw waar wij in deze Hackathon naar op zoek zijn maakt vele woonwensen bereikbaar.

Energiesprong. Foto van Nul op de Meter woningen met een aanbouw in Oud-Vossemeer.

Verduurzamen van de Woningvoorraad

Nederland is al geruime tijd bezig met de energietransitie, waarbij we langzaam afstappen van fossiele energiebronnen en steeds meer gebruik maken van hernieuwbare bronnen.

Eind 2016 volgde in dat proces een volgende stap en publiceerde het kabinet de Energieagenda. Daarmee geeft het richting aan de energietransitie in Nederland tot 2050. In dit document staat dat de CO2-uitstoot in 2050 tot vrijwel nul moet zijn gereduceerd.

In de gebouwde omgeving betekent dit dat wordt ingezet op verregaande reductie van de warmtevraag, afschaffing van het aardgasgebruik en inpassing van CO2-arme opwekking van elektriciteit en warmte. De grootste uitdagingen liggen hierbij in de bestaande gebouwde omgeving. Volgens de Energieagenda moeten jaarlijks 170.000 woningen worden aangepast om de doelstellingen te halen. Met het tempo dat gebruikelijk is in de huidige bouw is dit aantal niet haalbaar.

Het simpelweg uit de woning halen van de gasketel en die vervangen door een elektrische ketel is niet slim. Omdat Joules die uit gas worden verkregen circa vijf keer goedkoper zijn dan Joules uit elektriciteit, zou dit betekenen dat de energierekening voor veel mensen onbetaalbaar wordt. Ook is het elektriciteitsnet niet berekend op zo’n grote vraag. Woningen in Nederland zijn, onder andere vanwege de niet al te strenge winters en de aanwezigheid van goedkoop gas, lange tijd slecht geïsoleerd. Daar is dus veel te winnen.

Een steeds populairder methode om deze uitdaging het hoofd te bieden is het naar Nul op de Meter (NOM) renoveren van bestaande woningen. De woningschil wordt daarbij flink geïsoleerd en kierdicht gemaakt, de installaties maken geen gebruik van aardgas of andere fossiele brandstoffen meer en alle benodigde elektriciteit wordt door de woning zelf opgewekt. Het vergt een fikse investering, maar doordat het energiegebruik naar nul wordt teruggebracht, is die investering binnen de levensduur van de renovatie (inclusief installaties) terug te verdienen. Door de geïndustrialiseerde aanpak kunnen woningen bovendien in een hoog tempo worden gerenoveerd. In veel gevallen neemt de complete renovatie niet meer dan 5 werkdagen in beslag.

Tot dusver bestaan er voornamelijk NOM-renovatieconcepten voor standaardwoningentypen, waarbij wordt uitgegaan van de basisplattegrond. In de praktijk hebben woningen echter vaak al een uitbouw of serre, omdat de bewoners op een bepaald moment meer ruimte wilden. Daar is nu geen standaard oplossing voor die voldoende betaalbaar is.

De aanbouw waar wij in deze Hackathon naar op zoek zijn kan hiervoor een oplossing bieden. De hoeveelheid beschikbare ruimte gaat niet achteruit voor de bewoners en de Nul op de Meter-renovatie blijft betaalbaar. Voorwaarde hierbij is dat de aanbouw tegen een scherpe prijs gerealiseerd kan worden en dat het bouwtempo aansluit bij dat van Nul op de Meter.

Stroomversnelling. Woning in Melick van VolkerWessels.