Hackathon

Uitdaging

Ontwerp een uitbreiding over de volle breedte achter de woning. Onze droom is dat je die uiteindelijk als een zelfbouwpakket kunt kopen. De aanbouw:
  • Zorgt voor extra ruimte op de begane grond;
  • Maakt directe of latere plaatsing van een bad- en slaapkamer een peulenschil; en
  • Vormt geen belemmering voor het naar Nul op de Meter brengen van de woning waar hij aan vast zit.

Kun jij dit maken voor € 9.999,99?

Rondes

De Hackathon vindt plaats in twee Rondes.

In Ronde 1 – op 10 en 11 mei 2017 – wordt gestreden om een plek in Ronde 2 – op 23 juni 2017. Woningcorporatie Stadlander stelt vier woningen beschikbaar om een prototype uit te voeren van de beste concepten. De bedoeling is dat dit in de tweede helft van 2017 plaats vindt.

Context

Er zijn al veel marktpartijen die een aanbouw aan de woning kunnen bouwen. Zoek maar eens op “zorgunit” en er gaat een wereld voor je open. Alle oplossingen die wij hebben gevonden hebben echter te kampen met één of meer van de volgende tekortkomingen:
  • Ze zijn te duur. Aanbouwen kosten gemakkelijk € 40.000. Dat is voor sommige mensen geen probleem, maar voor een hele grote groep Nederlanders simpelweg onbetaalbaar. Zelfs de koplopers op deze markt hebben moeite om de kostprijs onder de € 20.000 te krijgen.
  • Ze zijn niet breed genoeg toepasbaar. Sommige aanbouwen passen alleen in een grote tuin, of zelfs alleen aan de zijkant van een woning.
  • Ze voelen te veel als een caravan. Gebruik maken van een lichtgewicht constructie heeft veel voordelen, bijvoorbeeld wat betreft fundering en (vaak) kosten. Het kan echter ook zorgen voor een minder prettige woonervaring, bijvoorbeeld als de vloer veel doorveert of als de constructie hol klinkt.
  • Ze zijn niet geschikt voor een Nul op de Meter woning. Nederland zit midden in de energietransitie en gaat van het gas af. De verwachting is dat eengezinswoningen bijna allemaal voldoende geïsoleerd kunnen worden en voldoende (zonne)energie ter plaatse op kunnen wekken om op jaarbasis volledig zelfvoorzienend te zijn. Niet alle woningen krijgen van de ene op de andere dag een complete make-over. Als we echter nu een grote investering doen in de woning, is het wel belangrijk dat dat niet leidt tot desinvesteringen op het moment dat de woning van het gas af wordt gehaald. Nul op de Meter is een nieuwe standaard op de markt die beschrijft waar een woning aan moet voldoen om energieneutraal te zijn. Elementen uit deze standaard nemen we mee om te bepalen of de aanbouw op energetisch gebied voldoende presteert.
  • Ze zijn niet flexibel. Aanbouwen zijn vaak gericht op ofwel ouderen (‘zorgunit’) ofwel families (‘serre’ of ‘aanbouw’). Beiden hebben echter baat bij extra ruimte op de begane grond. De aantrekkelijkheid van de aanbouw die we zoeken wordt groter naarmate hij voor meer doelgroepen een oplossing biedt. Dat betekent bijvoorbeeld dat de aanbouw initieel de woonkamer kan vergroten, terwijl er later een slaap- en badkamer in worden geplaatst.
  • Het bouwproces wordt vaak als overlastgevend ervaren door de bewoners.

Wat verwachten we

De Hackathon is een ‘ontwerpuitdaging’. Het resultaat van een ontwerpproces noemen wij een ‘concept’. Een concept gaat verder dan een idee. Het omvat bijvoorbeeld:
  • Constructieve oplossing;
  • Materialisering;
  • Bouwproces;
  • Bouwfysica;
  • Esthetische uitstraling;
  • Dimensionering;
  • Markttoepassing;
  • Prijs.

In Ronde 1 van de Hackathon kan het concept waarschijnlijk niet op al deze thema’s helemaal uitgewerkt zijn. Maar er moet wel over nagedacht zijn. Op veel van deze onderwerpen reiken we al richtlijnen aan (zie hieronder), opdat de focus kan komen te liggen op de uitdagingen waar we nog geen antwoord op hebben.

In Ronde 2 verwachten we dat deze onderwerpen voldoende uitgedacht zijn om een realistisch beeld te krijgen van of het concept uitvoerbaar is en of de daarbij genoemde prijs haalbaar is of gaat worden.

Eisen aanbouw

De aanbouw die in Ronde 2 de Hoofdprijs wint moet voldoen aan de volgende eisen:

In Ronde 1 wordt weliswaar naar al deze eisen gekeken, maar hoeft nog niet aan alle eisen te worden voldaan. In Ronde 1 wordt meer op potentie geselecteerd. In Ronde 2 wordt wel streng naar alle eisen gekeken.

  • Uitgangspunt is Bouwbesluit Nieuwbouw. Aanvullend daarop onderstaande eisen.
  • De aanbouw beslaat de volledige breedte van de woning (met enkele decimeters speling) en wordt aan de achterzijde geplaatst.
  • De aanbouw is in elk geval geschikt voor een Rijwoning gebouwd in de periode 1965-1974 uit de RVO-publicatie Voorbeeldwoningen 2011 – Bestaande bouw en idealiter ook voor zo veel mogelijk andere woningtypen.
  • De aanbouw is in elk geval geschikt (te maken) voor de woningen die Stadlander beschikbaar stelt voor de praktijktoets. Deze zijn circa 600 cm breed.
  • De vrije binnenruimte moet voldoende zijn voor (latere) plaatsing van een slaap- en badkamer op de begane grond. Bij plaatsing in de breedte van de woning leidt dit tot de volgende vuistregel: tenminste 385 cm diep bij een woning met een breedte t/m 580 cm. Tenminste 360 cm diep bij een woning met een breedte vanaf 580 cm.
  • De plafondhoogte in de aanbouw is tenminste even hoog van binnen als de begane grond van de bestaande woning. Extra hoogte toevoegen is optioneel.
  • De buitenmaat is niet dieper dan 400 cm om vergunningstrajecten te voorkomen.
  • De aanbouw mag geen belemmering vormen bij het naar Nul op de Meter renoveren van de bestaande woning. De gebruikte definitie van Nul op de Meter volgt die van het NOM Keur.
  • De aanbouw moet (toekomstige) toepassing van domotica faciliteren.
  • De aanbouw moet de (toekomstige) plaatsing van een slaap- en badkamer op de begane grond faciliteren. Denk aan voldoende grote gevelopeningen om onderdelen door te verplaatsen.
  • Het moet duidelijk zijn welke leidingen op de bestaande woning (moeten) worden aangesloten en hoe dat gebeurt.
  • De verticale overgang tussen de bestaande woning en de aanbouw moet overbrugbaar zijn met een rollator. Het hoogteverschil is maximaal 10 mm (bij voorkeur 0 mm) bij een helling niet steiler dan 1:12.
  • Het moet duidelijk zijn hoe de aanbouw wordt gefundeerd.
  • Er moet nagedacht zijn over het woongenot voor de bewoner.
  • Er moet nagedacht zijn over de esthetische kwaliteit van de aanbouw.
  • Het moet duidelijk zijn wat de standaardprijs voor de aanbouw is (inclusief btw) en wat daar bij inbegrepen is. Doelprijs € 9.999.

Eisen opties bij de aanbouw

De ontwerpuitdaging betreft een aanbouw die ‘zorgklaar’ is, maar voor deze prijs nog niet standaard een slaap- en badkamer heeft ingebouwd, noch een upgrade van de keuken. Het gaat vooral om méér ruimte op de begane grond.

Eén van de eisen is daarentegen wel dat de Aanbouw toekomstige plaatsing van een slaap- en badkamer moet faciliteren. Om deze uitdaging goed het hoofd te kunnen bieden is het daarom ook verstandig om goed na te denken over hoe die plaatsing vorm kan krijgen. Daarom staat hieronder ook wat wij verwachten van deze slaapkamer, badkamer en keuken.

Optie 1: Slaapkamer

  • Uitgangspunt is Bouwbesluit Nieuwbouw. Aanvullend daarop onderstaande eisen.
  • De slaapkamer mag, maar hoeft niet per se, in de aanbouw worden geplaatst. Aangezien de aanbouw voor verschillende woningtypen wordt ontwikkeld, raden wij aan om de slaapkamer standaard wel in de aanbouw te plaatsen.
  • De slaapkamer moet door de aanbouw heen kunnen worden geplaatst (zonder de aanbouw open te hoeven breken).
  • De vrije binnenmaten van de slaapkamer zijn tenminste 360 x 320 cm.
  • Het moet duidelijk zijn wat de standaardprijs voor de slaapkamer is (inclusief btw) en wat daar bij inbegrepen is. Doelprijs € 700

Optie 2: Badkamer

  • Uitgangspunt is Bouwbesluit Nieuwbouw. Aanvullend daarop onderstaande eisen.
  • De badkamer mag, maar hoeft niet per se, in de aanbouw worden geplaatst. Aangezien de aanbouw voor verschillende woningtypen wordt ontwikkeld, raden wij aan om de badkamer standaard wel in de aanbouw te plaatsen.
  • De badkamer moet door de aanbouw heen kunnen worden geplaatst (zonder de aanbouw open te hoeven breken).
  • De vrije binnenmaten van de badkamer zijn tenminste 225 x 225 cm. Als richtlijn geldt een oppervlak van tenminste 6,4 m2.
  • De badkamer is tenminste 22 graden Celsius, waarbij er een stralingsbron aanwezig is.
  • De R-gradering van de badkamervloer is tenminste 9 om slippen te voorkomen.
  • Het moet duidelijk zijn wat de standaardprijs voor de badkamer is (inclusief btw) en wat daar bij inbegrepen is. Doelprijs € 4.000.

Optie 3: Keuken

  • Uitgangspunt is Bouwbesluit Nieuwbouw. Aanvullend daarop onderstaande eisen.
  • De keuken moet door de aanbouw heen kunnen worden geplaatst (zonder de aanbouw open te hoeven breken).
  • De keuken heeft tenminste 6 kastjes (3 onder, 3 boven) en een keukenblad van 210 cm.
  • Het moet duidelijk zijn hoe de keukenkastjes en het keukenblad aangepast kunnen worden aan veranderende behoeften van de bewoners.
  • Het moet duidelijk zijn wat de standaardprijs voor de keuken is (inclusief btw) en wat daar bij inbegrepen is. Doelprijs € 2.500.

Waar denken wij dat de innovatie zit?

Als organisatie willen we wel ontwerphandvaten meegeven, maar niet te veel sturen. Als we het antwoord al hadden, hadden we immers deze Hackathon niet hoeven organiseren.

Naar onze beste inschatting – maar verras ons alstjeblieft als je denkt dat we ernaast zitten! – is veel innovatiewinst te behalen in de volgende richtingen:

  • Ontwerp de aanbouw alsof het een zelfbouwpakket wordt. Dit zorgt ervoor dat nagedacht wordt over de hele klantervaring en dat het niet te complex wordt.
  • Biedt niet alles ‘op maat’ aan, maar maak beperkende keuzes over de opties die kopers krijgen.
  • Gebruik de doelprijs van € 9.999,99 als breekijzer om jezelf te dwingen anders naar de uitdaging te kijken dan een traditionele bouwopgave.
  • Maak gebruik van zo min mogelijk verschillende bouwcomponenten.
  • Het is vaak kostenbesparend en procesversnellend als gebruik gemaakt kan worden van geprefabriceerde of geautomatiseerd vervaardigde bouwcomponenten. De kosten van arbeid als onderdeel van het totaal zou rond of onder de 20% moeten kunnen liggen.
  • Verken materialen en materiaalopbouwen die meerdere functies tegelijk kunnen vervullen (bijvoorbeeld sandwichpanelen).
  • Gevelafwerking is een post die vaak veel kost (en daarnaast veel gewicht toevoegt), terwijl het soms niet meer dan een esthetische functie heeft.

Marktontwikkeling

Als gevolg van demografische ontwikkelingen, overheidsbeleid rondom langer thuis wonen en de huidige stand van de woningvoorraad, zouden we de komende vijf jaar naar schatting 370.000 woningen geschikt moeten maken voor mensen met fysieke of mentale beperkingen.

De doelgroep is in dit geval mensen die een lichte mate van zorg nodig hebben. Als de woningen niet zijn voorbereid op hun behoeften, kunnen we rekenen op een sterke stijging van zorgkosten door bijvoorbeeld valongelukken in huis – waar nu al meer dan € 800 miljoen per jaar naar toe gaat.

In binnensteden is de verwachting dat vooral appartementen – die vaak al gelijkvloers zijn en een lift hebben – nog geschikter zullen worden gemaakt voor langer thuis wonen. In buitenwijken, kleinere steden en dorpen staan daarentegen wel veel rijtjeswoningen met een begane grond die te klein is om gelijkvloers te wonen.

Een aanbouw die méér kan dan alleen gelijkvloers wonen mogelijk maken – bijvoorbeeld een kinderspeelkamer, een vleugel in de woonkamer, een ruimere keuken, een studeerkamer – en die tevens niet te veel kost, is naar verwachting interessant voor nog veel meer bewoners.

Wat is Nul op de Meter?

Minister Kamp heeft eind 2016 aangegeven dat alle Nederlandse woningen voor 2050 van het gas afgesloten zullen worden.

Hoe dat gaat gebeuren is nog niet bekend. Wat wel duidelijk is, is dat niet alle woningen gesloopt zullen worden, en dat er dus ook veel zeer energiezuinige renovaties plaats zullen vinden.

Nul op de Meter is een nieuwe standaard voor zeer energiezuinige woningrenovatie, die tot stand is gekomen door samenwerking van tientallen woningbouwcorporaties, bouwbedrijven, energiebedrijven en vele anderen. De naam is afgeleid van het doel van de renovatie: na renovatie wekt de woning op jaarbasis tenminste evenveel energie op als hij gebruikt.

Een Nul op de Meter woning is all-electric. Je neemt in de winter elektriciteit af van het net en in de zomer lever je dat weer terug aan het net. De woning is zeer goed geïsoleerd. Een warmtepomp zorgt voor efficiënte opwekking van warmte voor ruimteverwarming en warm tapwater. Een ventilatie-installatie zorgt voor stofvrije verse lucht in de woning. Zonnepanelen zorgen voor de opwekking van alle benodigde stroom.

In de praktijk kun je natuurlijk niet garanderen dat het energiegebruik kleiner zal zijn dan de energieopwekking. Het gedrag van de bewoners heeft namelijk grote invloed op het gebruik. Daarom wordt er ook wel gesproken over een ‘Energiebundel’, naar analogie van de belbundel. Bewoners krijgen een gegarandeerde hoeveelheid energie die vrij te besteden is. Daarbij hoort een gegarandeerde temperatuur waarop ze het huis kunnen verwarmen (20 graden) en een aantal liter warm tapwater per dag. Ze krijgen inzicht in hoe hun gedrag de bundel beïnvloedt. Ze kunnen er voor kiezen om meer energie te gebruiken; dan betalen ze aan het eind van het jaar wat bij. Of minder energie; dan krijgen ze aan het eind van het jaar geld terug.